Speel de vogel uit

Tijdens de zomermaanden organiseert Schaakclub Delft iedere week het Zomervarianten Ontdekkingstoernooi. Een lid vertelt in een klein half uur de ins en outs van een openingsvariant, waarna het publiek twee rapidpartijen in die variant gaat spelen. Een paar maanden terug ben ik gevraagd om zo'n avond in te vullen.

Daar zeg je geen nee tegen, vooral omdat het een nieuwe ervaring zou zijn. Uiteraard heb ik vele presentaties gehouden op school en in het bedrijfsleven waar ik stage heb gelopen, maar voor een groep schakers heb ik nooit gesproken. Het zou een makkelijke doelgroep moeten zijn omdat ik me in de schaakwereld zelfverzekerd voel.

In de schaakwereld heb ik heel veel verschillende dingen gedaan, maar een training nog nooit. Ergens trekt het me niet om een groep puberend grut te enthousiasmeren over het schaken. Ik zou het wel kunnen, ook wat betreft de overwicht in de groep, maar ik wil er mijn energie nog niet in stoppen. Bovendien vind ik dat ik zelf nog lang niet uitgeleerd ben.

De afgelopen jaren heb ik van veel verschillende mensen een clinic bijgewoond: Sadler, Stellwagen, Yusupov, Marin, Ftacnik, Seirawan en Dvoretsky, om er maar een paar te noemen. Ze hebben allemaal hun eigen stijl van presenteren. Zo is Sadler een echte liefhebber die zijn energie op een ongekende motiverende manier kan overbrengen. Marin is een grappige professor die zijn telefoon gebruikt om analyses te checken. Yussupov is de Russische trainer die amper oog heeft voor het publiek. Dat is dan weer in schril contrast met Seirawan die een enorme commerciële instelling heeft en het vooral moet hebben van mooie praatjes en contact met het publiek.

Voor mijn clinic heb ik me vooral vastgehouden aan mijn eigen presentatie-kwaliteiten en heb juist niet te veel willen meenemen uit de clinics van die Grootmeesters.

Dan het schaakgedeelte zelf: ik moest een opening kiezen. Vooraf had ik besloten om een variant te nemen die ik met zwart zelf ook speel. Met wit een zwarte opening weerleggen leek me niet heel nuttig op zo'n avond. De Tsjechische Benoni was een optie, Philidor, een variant in het Engels of een variant in het Spaans. Ik was er twee dagen voor de clinic nog niet over uit.

Ik was al wel een tijdje gefascineerd door de Bird-variant van het Spaans (1.e4 e5 2.Pf3 Pc6 3.Lb5 Pd4). Ivan Sokolov wijdde er in zijn leuke boek The Ruy Lopez Revisited twee hoofdstukjes over uit. Gefascineerd was ik door de originele stellingen en door dat Paard, dat niet wil worden geruild door een Loper maar door een Paard.

In het toernooi van Biel stond ik op het punt om de Bird-variant te spelen. Tegen een oude IM plugde ik twee uurtjes op die opening, maar het voelde niet goed aan. Ik heb het nooit eerder gespeeld in een vluggertje, laat staan de analyses van Sokolov zorgvuldig bestudeerd.

Ik koos in Biel daarom tweemaal voor de Gajewski-variant (1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.O-O Be7 6.Re1 b5 7.Bb3 d6 8.c3 O-O 9.h3 Na5 10.Bc2 d5). De eerste keer (ik verwierp de Bird voor de Gajewski pas een kwartier voordat we naar de speelzaal gingen) kwam ik heel goed uit de opening, maar werd in het eindspel overspeeld. In de tweede partij kon ik mijn openingsproblemen niet oplossen en verloor snel. Dan is een clinic over die opening in elk geval uitgesloten.

Na veel wegstrepen en optellen besloot ik een dag voor de clinic om de Bird te kiezen. Er zijn een aantal kritieke varianten waarin wit duidelijk betere kansen heeft, maar daar was ik niet naar op zoek. Ik koos daarom voor een iets minder kritieke, maar wel heel originele opzet: 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 Nd4 4.Nxd4 exd4 5.O-O Bc5 6.d3 c6 7.Bc4 d5 8.exd5 cxd5 9.Bb5+ Kf8.

In de database vind ik 60 partijen na 9...Kf8, dat voor het eerst is gespeeld in 1876 en voor de tweede maal in 1986, 110 jaar later. Ter vergelijking: er zijn 4202 partijen bekend na 3...Pd4. De stelling na Lb5+ is wél een van de meest gespeelde varianten binnen de Bird (7.La4 en 5.Lc4 zijn echter wel meer kritiek dan onze variant). Na 9.Lb5 is 9...Ld7 wel iets vaker gespeeld, maar biedt weinig spectaculairs. Jammer was dat er heel weinig geschreven is over Henry Bird (in My Great Predecessors wordt hij zijdelings genoemd) en over zijn opening (alleen Sokolov en Glenn Flear hebben er echt over geschreven), dus ik kon weinig geschiedenis vertellen.

De stelling na 9...Kf8 zou mijn uitspeelstelling worden. Nu nog studiemateriaal maken. Ik had het geluk dat ik een stokoude partij van Henry Bird himself vond waarin hij zijn tegenstander met zwart overspeelde. Vervolgens wilde ik een partij kiezen dat meer tegenwicht bood. Ik koos daarom wat (ongelukkig) voor een partij tussen Leko en Morozevich, dat een iets andere variant is met een andere pionnenstructuur. Mijn derde partij werd een van Hector, waarin zwart te graag wilde aanvallen en daar bijna de deksel op de neus kon krijgen. Tot slot wilde ik (als de tijd dat toeliet) een typisch eindspel laten zien. Hier vond ik het lastig om een goede partij te vinden omdat de meeste eindspelen in remise eindigen. Daarom koos ik maar voor een remise-eindspel waarin zwart het eind blundert.

In de middag voor de clinic maakte ik wat analyses en printte ze uit. In het denksportcentrum in Delft waren er 's avonds uiteindelijk 28 mensen die in denderende spanning zaten te wachten op mijn clinic. En die clinic ging goed. Ik liep als een trein en wist mijn eerste drie partijen te bespreken. Ik schudde er nog een intermezzo uit, vergat een andere te vertellen, en kreeg een aantal interessante vragen. Er zaten een aantal sterke spelers bij (2200-niveau) en die waren ook heel positief over de clinic en over de opening.

De clinic is dus een succes! Ik heb zelf ook het een en ander over deze variant geleerd. De mensen hebben spannende partijen gespeeld met veel dynamiek. Opmerkelijk was dat er slechts een eerder de Bird op het bord heeft gehad. Hopelijk is er een nieuwe wereld opengegaan voor een aantal mensen.

Hieronder vind je de vier partijen die ik heb voorbereid en een extra partijtje om te laten zien wat ik op 7.La4 van plan ben.

Harold Francis Davidson - Henry Edward Bird, USA-04.Kongress 1876

Peter Leko - Alexander Morozevich, Amber Rapid 2004

Rune Evertsson - Jonny Hector, 22th Rilton Cup 1992

Davor Rogic - Oliver Kniest, 28th St Veit op-A 2009

Gil Popilsky - Jiri Jirka, Tel Aviv Yoel Geva 2009

     

Recent articles